Select the search type
 
  • Site
  • Web
Search

Chi tiết tin

Kỷ niệm 76 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9 (1945-2021): Cách mạng tháng Tám và sự chuyển mình của thơ ca

Ngày đăng: 16:26 | 27/08 Lượt xem: 58

Cách mạng tháng Tám là một bùng nổ long trời lở đất, tưởng như không bao giờ có thể xảy ra ở một đất nước thực dân nửa phong kiến với những làng quê “bùn lầy nước đọng”, triền miên trong sự trì trệ, ứ đọng. Ý thức con người cũng như thơ ca bùng dậy trước cuộc đổi đời đầy kỳ diệu, triều dâng thác dậy của quần chúng tràn ngập, lôi cuốn tất cả.

Thơ mới trước cách mạng, nói ra hay không nói ra, là theo quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật, từ nay thay vào đó là nghệ thuật vị nhân sinh, phục vụ chính trị, phục vụ cách mạng. Một kiểu nhà thơ mới hình thành: nhà thơ nhân dân, nhà thơ chiến sĩ, “từ chân trời của một người đến với chân trời của mọi người” (Paul Eluard).
Nói như Xuân Diệu:
“Con là sáo, mẹ là ngàn vạn gió
Mẹ là trời, con là hạt sương rung”
Hay như Chế Lan Viên:
“Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ
Cỏ đón giêng hai chim én gặp mùa
Như đưa trẻ thơ đói lòng gặp sữa
Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa”
Thơ ra đời trong khói lửa của mặt trận:
“Đã bao đêm tôi nằm không ngủ
Nghe súng địch dội vào tim bé nhỏ
Máu sôi lên và nước mắt tuôn trào
Cắn chặt hàm răng viết vội vài câu
Giấy nhỏ quá mà thơ rất lớn”.
(Giang Nam)
Hình thành những quan niệm mới về thơ ca. Nhìn lại thi đàn trước cách mạng:
“Chỉ có Cô Tô, chỉ có Tầm Dương, chỉ nghe Xích Bích
Ngòi bút xưa không hề viết: Hòn Gay”
(Chế Lan Viên - Trong bài: Cành phong bể )
Đời sống lao động và đấu tranh của nhân dân mà Thơ mới hầu như không biết đến từ này là nguồn cảm hứng, là đối tượng chính của thơ ca:
“Ta lắng ta nghe
Nghe con cá lội
Vẩy cứng vây mềm
Trên cánh đồng chiêm…

Nghe vợ chồng gà
Cồ cô cục tác
Mào đỏ ráng pha
Ổ đầy trứng bạc”
(Huy Cận - trong bài: Trong Hội mùa Xuân)
Cái đẹp, phẩm chất thẩm mỹ bây giờ có thể ở những giọt mồ hôi, ở nước da vàng bủng vì sốt rét của anh vệ quốc quân thời kháng chiến lần thứ nhất:
“Giọt mồ hôi rơi
Trên má anh vàng nghệ
Anh vệ quốc quân ơi
Sao mà yêu anh thế”
(Tố Hữu)
Hay ở cảnh “ngủ ngày chân lấm”, đêm tới thì “mớ vang nhà” của cô thanh niên xung phong thời chống Mỹ cứu nước:
"Cạnh giếng nước có bom từ trường
Em không rửa ngủ ngày chân lấm
Ngày em phá nhiều bom nổ chậm
Ðêm nằm mơ nói mớ vang nhà
(Phạm Tiến Duật)
Thiên nhiên vốn là nguồn cảm hứng cho thơ ca ở mọi thời đại,bây giờ được cảm nhận khác đi bới những con người đã vùng lên làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình. Không vần là trúc nữa, mà là tre, và Tre Việt Nam như tên bài thơ của Nguyễn Duy:
"Bão bùng thân bọc lấy thân
Tay ôm tay níu tre gần nhau thên
Thương nhau tre chẳng ở riêng
Lũy thành từ đó mà nên hỡi người"
Sông nước quê hương càng sáng trong tươi đẹp khi không còn in bóng quân thù:
“Ơi Vàm Cỏ Đông! Ơi con sông
Nước xanh biêng biếc chẳng thay dòng
Đuổi Pháp đi rồi, nay đuổi Mỹ
Giặc đi đời giặc, sông càng trong”.
(Hoài Vũ)
Thơ mới hầu như “chỉ biết yêu thôi chẳng biết gì”. Bây giờ tình yêu vẫn còn đó nhưng không còn là độc tôn, và cái chính là nó hòa vào cuộc sống chung: “Một tuần công việc tạm xong, Cầm tay chủ nhật hòa trong phố người” không còn “hai người nhưng chẳng bớt bơ vơ”, “gần nhau nữa thế vẫn còn xa lắm”, bây giờ:hi
“Xa chi sông núi mà xa
Lòng anh máu quyện chan hòa bên em”.
(Xuân Diệu - trong bài: Từ xa bờ cỏ đường quê)
Lẽ nào có thể nói nhiều đến hạnh phúc gần nhau khi kẻ thù hằng ngày giao rắc đau thương tang tóc, cả nước dốc toàn lực “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”. Khi thì “Cuộc chia ly màu đỏ”, khi thì:
“Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây
Hai đứa ở hai đầu xa thẳm”.
(Phạm Tiến Duật - Trường Sơn Đông- Trường Sơn Tây)
Tình yêu góp phần làm nên sức mạnh và niềm tin:
“Anh mang tình em
Trở về cuộc sống
Như mang địa bàn
Thuyền băng trên sóng”
(Chế Lan Viên)
Trong chiến đấu, con người lớn lên, tình yêu cũng làm con người lớn lên:
“Xa nhau hẹn ngày mai gặp lại
Nhìn nhau thấy đã lớn khôn rồi
Mỗi vết bùn chúng ta mang trên mặt
Trong mắt người yêu đọng thành nước mắt”.
(Nguyễn Đình Thi)
Tình yêu chiến đấu và lẽ sống quyện chặt vào nhau làm một:
“Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời
Chúng ta yêu nhau hiêu hãnh làm người”
(Nguyễn Đình Thi)
Bao trùm lên thơ ca là niềm hứng khởi cách mạng, lòng yêu thương quý trọng nhân dân, lòng tự hào dân tộc, tự hào về quê hương, Tổ quốc:
“Có nơi đâu đẹp tuyệt với
Như sông như núi như người Việt Nam
Đầu trời ngất đỉnh Trường Sơn
Cà Mau cuối nước mỡ màng phù sa
Trường Sơn chí lớn ông cha
Cửu Long lòng mẹ bao la sóng dồn”.
(Lê Anh Xuân)
Quê hương không còn bó hẹp nơi láng giềng chòm xóm, mà mở rộng ra thành quê hương đất nước:
“Ôi những dặm đường công tác
Ba lô trũ ấp đôi vai
Sáng đến công trường xa lạ
Khuya nghe máy ngủ sao trời
Hay đến bản nào sương phủ
Lửa sàn,củ sắn chia đôi
Đâu chẳng đất lành Tổ quốc
Chẳng tinh Đảng dạy dân nuôi…
... Khi ta ở chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi đất đã hóa tâm hồn”
(Chế Lan Viên)
Quan hệ thân ái, tin yêu giữa người và người không còn bó hẹp trong phạm vi gia đình, thân tộc, mà mở rộng ra thành tình đồng bào, đồng đội, đồng chí, quân dân:
“Anh với tôi đôi người xa lạ
Từ phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng đầu gối bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ”
(Chính Hữu - Đồng Chí)
Không gian không còn rút vào thế giới nội tâm mà là đồng lúa, công trường, là hậu trường, là hậu phương, là mặt trận, là miền xuôi, miền ngược, là Việt Bắc, là Trường Sơn… nối dài, trải rộng trên khắp nẻo đường. Trước kia là thời gian siêu hình, là vạn thuở, là thiên thu, là vạn đại… bây giờ là thời gian lịch sử, là “bốn mươi thế kỷ cùng ra trận”, với những mốc Đinh, Lý, Trần, Lê những chiến thắng Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa… Những mùa chiến dịch Đông Xuân, Mậu Thân, Hồ Chí Minh.
Từ “thung lũng đau thương ra cánh đồng vui” (Chế Lan Viên), nhìn chung thơ sau cách mạng là thơ niềm vui, của những con người chiến thắng vững bước đi tới tương lai. Thơ mới trước đây không phải là không có lạc quan yêu đời, nhưng phải đến sau cách mạng, nhất là sau chiến thắng Điện Biên Phủ, tinh thần lạc quan cách mạng càng thấm nhuần vào văn thơ và mang một chất lượng mới. Lạc quan cách mạng là phẩm chất của những con người nhận chân được quy luật phát triển của xã hội, tin tưởng ở chính nghĩa cách mạng, ở khả năng vô cùng tận của quần chúng một khi đã được khơi dậy. Câu thơ mang niềm tin thanh thản của những con người hòa nhịp với bước đi của lịch sử, trong cuộc hành trình đi đến độc lập tự do, giành lấy quyền sống, làm chủ cuộc đời, không còn triền miên trong nỗi buồn vô cớ, có thể chưa có đủ chiều sâu tâm tình, nhưng lại có được chiều rộng của tình người, hơi ấm của niềm tin, sự tỏa sáng của lý tưởng, của những lẽ sống cao đẹp.

Tác giả: Lê Văn Huân

[Trở về]

Các tin cũ hơn:

Thông báo






Liên kết website

BẢN QUYỀN ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN NÚI THÀNH
Địa chỉ: Đường Chu Văn An - Thị trấn Núi Thành - Núi Thành - Quảng Nam
Điện thoại: 0235… Fax: 02353.570.560
Email: nuithanh@quangnam.gov.vn
Phát triển bởi Trung Tâm Công Nghệ Thông Tin & Truyền Thông Quảng Nam (QTI)